درسنامه آموزشی کتاب سیستم عامل مقدماتی و پیشرفته

اهداف رفتاری

پس از مطالعهٔ این فصل از فراگیر انتظار می‌رود که:

- مفهوم سیستم عامل را درک کند و با امکانات ویندوز آشنا شود.
- بتواند با ماوس و صفحه کلید کار کند.
- با محیط کاری ویندوز آشنا شود.
- بتواند از ویندوز خارج شده و سیستم را راه‌اندازی مجدد نماید.
- اجزای مختلف میزکار را شناخته و بتواند آن‌ها را به کار گیرد.

مقدمه

در دنیای امروز با پیشرفت و توسعه فناوری بسیاری از کارها و فعالیت‌ها بدون رایانه قابل انجام نیستند. رایانه کاربرد فراوانی در حوزه‌های مختلف از جمله صنعت، خدمات و... دارد، به همین دلیل به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی انسان تبدیل شده است. از آن‌جایی که سیستم عامل، اصلی‌ترین نرم‌افزار رایانه است، آشنایی با آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. اغلب کاربران از سیستم عامل ویندوز استفاده می‌کنند، از این‌رو در این کتاب به آموزش ویندوز 10 پرداخته شده است.

- تعریف رایانه: رایانه، ماشینی قابل برنامه‌ریزی است که قادر است مجموعه‌ای از عملیات ساده و پیچیده را با سرعت و دقت بالا انجام دهد.

- تعریف سیستم: سیستم مجموعه‌ای از اجزای مختلف است که برای رسیدن به یک هدف با یکدیگر در ارتباط و تعامل هستند. هر سیستم دارای ورودی، خروجی و پردازش مشخص است.

نرم افزار (Software)

رایانه‌ها قادر به اجرای برنامه‌هایی هستند که به آن‌ها داده می‌شود. به‌طور کلی نرم‌افزارها به دو دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شوند:

1- نرم‌افزارهای کاربردی
2- نرم افزارهای سیستمی

نرم‌افزارهای کاربردی (Application Software)

نرم‌افزارهای کاربردی، نرم‌افزارهایی هستند که براساس نیاز کاربران (برای انجام وظایف خاصی) طراحی و تولید شده‌اند. تعداد نرم‌افزارهای کاربردی بسیار زیاد است و هر روز به تعداد آن‌ها اضافه می‌شود. نمونه‌هایی از یک نرم‌افزار کاربردی عبارت‌انداز: واژه‌پردازها، صفحه گسترده‌ها، نرم‌افزارهای حسابداری، مرورگرهای وب، برنامه‌های گرافیک و ... .

نرم‌افزارهای سیستمی (System Software)

این دسته از نرم‌افزارها با سخت‌افزار رایانه (دستگاه‌های ورودی / خروجی، حافظه پردازشگر مرکزی) در ارتباط هستند. نرم‌افزارهای سیستمی رابط بین سخت‌افزار، نرم‌افزار و کاربران هستند. نرم‌افزارهای سیستمی به سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

- سیستم عامل‌ها
- مترجم‌های زبان‌های برنامه‌نویسی
- برنامه‌های کمکی

تعریف سیستم عامل (Operating System)

سیستم عامل اصلی‌‌ترین نرم‌افزار رایانه است که پس از روشن شدن سیستم روی آن بارگذاری می‌شود، به‌طوری که بدون اجرای سیستم عامل رایانه قادر به اجرای هیچ برنامه‌ای نیست. سیستم عامل در ارتباط مستقیم با سخت‌افزار است. نرم‌افزارها و برنامه‌های کاربردی با سیستم عامل در ارتباط هستند و کاربر از طریق نرم‌افزارها و برنامه‌های کاربردی با سخت‌افزار و سیستم عامل در ارتباط است.

تعریف سیستم عامل یا (OS): سیستم عامل مهم‌ترین نرم‌افزار رایانه است که سخت‌افزار و دیگر نرم‌افزارهای سیستم را کنترل و مدیریت می‌کند و بستری را فراهم می‌سازد که برنامه‌های کاربردی بتوانند بر روی آن اجرا شوند.

به عبارت دیگر سیستم عامل، سخت‌افزار و نرم‌افزار را مدیریت کرده و به عنوان واسطی بین کاربر و سخت‌افزار عمل می‌کند.

وظایف سیستم عامل

مهم‌ترین وظایف سیستم عامل عبارت‌اند از:

- مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها (ایجاد، کپی، انتقال، تغییر نام، حذف و...)
- مدیریت اجرای هم‌زمان برنامه‌ها و کنترل ارتباط بین آن‌ها
- مدیریت منابع سخت‌افزاری و نرم‌افزاری
- استفاده بهینه از منابع سیستم (پردازنده و حافظه و...) و جلوگیری از به هدر رفتن آن‌ها
- تخصیص و آزادسازی منابع سیستم (پردازنده و حافظه و...)
- اشتراک‌گذاری منابع (Resource Sharing)
- کنترل عملکرد دستگاه‌های ورودی و خروجی
- مدیریت حافظه‌های اصلی و جانبی
- برقراری امنیت

انواع سیستم عامل‌ها از نظر رابط کاربری

سیستم عامل‌ها از نظر رابط کاربری به دو دسته تقسیم می‌شوند:

رابط متنی

در سال 1980 شرکت مایکروسافت یک سیستم عامل کاملاً متنی به نام MS-Dos را به کاربران معرفی نمود. در این سیستم عامل یک خط فرمان وجود داشت که دستورات باید در آن‌جا تایپ می‌شد، کاربران مجبور به تایپ کردن‌های طولانی بودند تا بتوانند از امکانات نرم‌افزارها استفاده کنند.

رابط گرافیکی

محیط متنی سیستم عامل DOS محیطی و خسته‌ کننده برای کاربران بود. به‌همین دلیل مایکروسافت اقدام به انتشار اولین محیط گرافیکی به‌نام 1.0 Windows نمود. این محصول، تحت سیستم عامل Dos، اجرا می‌شد. به‌تدریج مایکروسافت به سمت سیستم عاملی کاملاً گرافیکی رفت. اولین ویندوز در سال 1985 تولید شد که به نوعی یک رابط گرافیکی برای DOS محسوب می‌شد و به‌دلیل این‌که دستورات هر کدام در یک پنجره باز می‌شدند، با نام ویندوز معروف شد. در سال 1995 نسخه جدید ویندوز، با نام ویندوز 95 توسط شرکت مایکروسافت به بازار عرضه شد. در این نسخه دکمه Start به Desktop اضافه شد. با این منو کاربران می‌توانستند به همه برنامه‌های نصب شده روی رایانه خود دسترسی داشته باشند. چندی بعد شرکت مایکروسافت امکانات Internet Explorer را به‌صورت افزونه به ویندوز اضافه کرد.

در سال 1998 ویندوز 98 ارائه شد که در آن می‌توان به قابلیت‌های ویژه از جمله برنامه Disk Cleanup، تنظیمات دستگاه‌های USB و قابلیت استفاده از چند مانیتور اشاره کرد.

ویندوز NT از نظر رابط کاربر (User Interface) مشابه ویندوز 95 و 98 بود و هدفش سیستم‌های ایستگاه کاری و رایانه‌های سرور بود. این ویندوز به عنوان مکملی برای کاربران ویندوز 1.0 تا ویندوز 3.1 بود که مبتنی بر MS-DOS بودند.

ویندوز 2000 در اواخر سال 1999 توسط شرکت مایکروسافت تولید شد. این سیستم عامل برای ایستگاه‌های کاری و سرورهای شبکه مورد استفاده قرار می‌گرفت.

ویندوز ME در واقع همان نسخه 98 بود که سعی داشت تا چند ویژگی تازه را ارائه کند. با این حال برخی از این ویژگی‌ها مانند System Restore به حدی Bug (خطا) داشتند که عملاً می‌توان گفت غیرقابل استفاده شده بودند. علاوه بر آن DOS نیز در این نسخه از ویندوز پاک شده بود و به کاربر اجازه نمی‌داد تا برنامه‌های قدیمی را نصب کند.

در سال 2001 شرکت مایکروسافت ویندوز XP را جهت ارتقای ویندوزهای 98، NT ،Me و 2000 Windows به بازار ارائه نمود.

در سال 2009 ویندوز 7 به بازار عرضه شد. این سیستم عامل هفتمین نسل از سیستم عامل‌های ویندوز بود و به‌همین دلیل نام آن را ویندوز 7 گذاشته‌اند.

در سال 2012 ویندوز 8 توسط شرکت مایکروسافت معرفی شد که از آن در رایانه‌های شخصی، تبلت‌ها و رایانه‌های همراه استفاده می‌شد. این نسخه به علت داشتن خطاهای متعدد و هم‌چنین حذف شدن دکمه شروع از نوار وظیفه به‌شدت مورد انتقاد قرار گرفت و به‌همین علت مایکروسافت مجبور شد تا پس از مدت کوتاهی ویندوز 8.1 را عرضه کند. ویندوز 10 در نسخه‌های متفاوتی تولید شده است. تفاوت این سیستم عامل‌ها در میزان امکاناتی است که به کاربران ارائه می‌شود.

امکانات ویندوز 10

ویندوز 10 در سال 2015 میلادی توسط شرکت مایکروسافت به بازار عرضه شد. امروزه پرمصرف‌ترین سیستم عامل جهان، ویندوز است که بر روی بیشتر رایانه‌های شخصی نصب شده است.

ویندوز 10 نسبت به نسخه‌های قبل دارای امکانات و قابلیت‌های ویژه‌ای است که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

1- امنیت بالاتر (Windows Defender): یک نرم‌افزار امنیتی است که نقش مؤثری در حذف بدافزارهای سیستم ایفا می‌کند.
2- Multi Desktop: در ویندوز 10 امکان ایجاد و مدیریت هم‌زمان چند میز کاری وجود دارد.
3- ضبط ویدیو از صفحه نمایش: ضبط ویدیو (بدون نیاز به نصب نرم‌افزار) امکان‌پذیر است.
4- ساخت PDF: بدون نیاز به نصب نرم‌افزار PDF، امکان ایجاد فایل‌های پی‌دی‌اف وجود دارد.
5- دسترسی از راه دور: از راه دور و در بستر اینترنت می‌توان سیستم‌های دیگر را کنترل و مدیریت کرد.
6- ویژگی Trackpad Gestures: اضافه کردن وظایف جدید برای پد لمسی ماوس یا صفحه‌نمایش‌ لمسی
7- ویژگی Desktop Notification: نمایش اعلان‌های ویندوز در پنجره‌ای مجزا در ناحیه اعلان (Notification Area).
8- قابلیت Snip and Sketch: نرم‌افزار Snipping Tools به روزرسانی شده است و امکان اجرای آن با کلید ترکیبی نیز وجود دارد.
9- ویژگی OneGet: یکی از امکانات بسیار خوب ویندوز 10 استفاده از Package Manager به سبک سیستم عامل‌های لینوکس است. بدین‌صورت که شما به یک Software Center دسترسی خواهید داشت و می‌توانید نرم‌افزارها را مانند لینوکس به‌صورت آنلاین نصب کنید. با این روش نصب و حذف نرم‌افزارها به سادگی قابل انجام می‌باشد و می‌توانید آن‌ها را به روزرسانی کنید.

اصول روشن کردن رایانه

قبل از روشن کردن سیستم از اتصال صحیح دستگاه‌های ورودی و خروجی سیستم اطمینان حاصل کنید. سپس به کمک دکمه Power که روی مانیتور و Case تعبیه شده است رایانه را روشن نمایید تا سیستم راه‌اندازی شود.

فرایند راه‌اندازی ویندوز 10 (Boot Process)

- مفهوم راه‌اندازی (Boot شدن)

فرایند قرار گرفتن سیستم عامل در حافظه اصلی است به‌طوری که سیستم آمادگی دریافت و اجرای فرامین کاربر را داشته باشد.

فرایند راه‌اندازی ویندوز 10 در چهار مرحله انجام می‌شود:

مرحله اول BIOS (Basic Input Output System): پس از فشردن کلید Power، سیستم با فرستادن سیگنالی، فرآیند برق‌رسانی به سخت‌افزارهای مختلف روی مادربورد را آغاز می‌کند. سپس بایوس فرایند تست صحت سخت‌افزارها را آغاز می‌کند.

مرحله دوم (MBR (Master Boot Record: اولین سکتور هر دیسک سخت MBR نامیده می‌شود. MBR اولین و مهم‌ترین بخش نرم‌افزاری یک فرایند بوت است. برای این که سیستم عامل بتواند با سخت‌افزارها ارتباط برقرار کند و آن را مدیریت کند Bootstrap code را درون MBR بارگذاری می‌کند.

مرحله سوم (Active Partition): روی هارد دیسک، پارتیشنی وجود دارد که سیستم عامل درون آن بارگذاری می‌شود که به آن Active Partition می‌گویند. در این مرحله پارتیشن فعال شناسایی می‌شود.

مرحله چهارم (Bootloader): بعد از شناسایی Active Partition فایل‌های مربوط به سیستم عامل (Bootloader) شناسایی شده و درون RAM بارگذاری می‌شود.

آشنایی با ماوس

ماوس یکی از مهم‌ترین ابزارهای کار در محیط ویندوز به‌شمار می‌آید که کاربر به‌وسیله آن می‌تواند برنامه‌های اجرا شده در رایانه را کنترل کند. اغلب ماوس‌ها، دارای دو کلید اصلی (چپ و راست) و یک دکمه میانی جهت پیمایش هستند. در ساخت ماوس از حسگرهایی استفاده شده است تا رایانه بتواند حرکت و کلیک mouse را تشخیص دهد و اطلاعات وارد شده را تشخیص دهد. به‌نحوه صحیح در دست گرفتن ماوس دقت کنید.

اصطلاحات متداول مربوط به ماوس

برای استفاده بهتر از ماوس لازم است با اصطلاحات و عملیات مربوط به ماوس آشنا شوید که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

اشاره‌گر ماوس (Pointer): اشاره‌گر ماوس (اغلب به شکل پیکان کوچک) نمایش داده می‌شود که از آن برای انتخاب آیتم‌های روی صفحه نمایش استفاده می‌شود. با حرکت دادن ماوس می‌توان محل قرار گرفتن اشاره‌گر ماوس بر روی صفحه نمایش را کنترل نمود.

اشاره کردن (Point): به عمل قرار دادن اشاره‌گر ماوس روی یک شیء یا موضوع Point گفته می‌شود. در صورت مکث اشاره‌گر روی یک موضوع، مستطیل کوچکی نمایش داده می‌شود که حاوی توضیحاتی راجع به آن شیء یا موضوع است؛ به این کادر توضیحات، اصطلاحاً Tooltip یا راهنمای ابزار می‌گویند.

عملکردهای دکمه‌های ماوس

روی اغلب ماوس‌ها سه دکمه وجود دارد که هر کدام عملکرد خاصی دارند:

کلیک چپ (Click): به یک‌بار فشردن و رها کردن دکمه سمت چپ ماوس کلیک گفته می‌شود. از کلیک برای انتخاب یک شیء یا موضوع در محیط ویندوز استفاده می‌شود.

دابل کلیک (Double Click): درصورتی که کلید سمت چپ ماوس دوبار سریع و متوالی کلیک شود به این عمل دابل کلیک گفته می‌شود. این کار معمولاً برای اجرای پرونده‌های اجرایی یا باز کردن درایوها و پوشه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کلیک راست (Right Clicking): به یک‌بار فشردن و رها کردن دکمه سمت راست ماوس کلیک راست می‌گویند که با این کار منوی میان‌بر باز می‌شود.

پیمایش (Scroll): برای حرکت در صفحات از دکمه لغزان ماوس استفاده می‌شود. برای پایین آمدن در صفحه، چرخ پیمایش را به طرف پایین و برای بالا رفتن در صفحهٔ، چرخ را به طرف بالا بچرخانید.

کشیدن و رها کردن (Dragging & Dropping): معمولاً برای جابه‌جایی پرونده‌ها، پوشه‌ها و پنجره‌ها، تغییر اندازه پنجره‌ها و ترسیم در نرم‌افزارهای گرافیکی از کشیدن و رها کردن ماوس استفاده می‌شود.

برای این کار، ابتدا اشاره‌گر ماوس را روی موضوع یا محل مورد نظر قرار داده و با پایین نگه داشتن کلید سمت چپ، ماوس را جابه‌جا کنید، به این عمل Drag گفته می‌شود. در مقصد مورد نظر دکمه ماوس را رها (Drop) کنید.

آشنایی با صفحه کلید

صفحه کلید یکی از اصلی‌ترین تجهیزات رایانه برای ورود داده‌ها به‌شمار می‌آید که برای وارد کردن داده‌ها و دستورات به رایانه مورد استفاده قرار می‌گیرد. با وجود اختلاف ظاهری صفحه کلیدها، عملکرد همه آن‌ها یک‌سان است.

معرفی بخش‌های مختلف صفحه کلید

1- کلیدهای تایپی یا حروف الفبایی (Alphabetic Keys): از این کلیدها برای تایپ حروف الفبا، عدد و برخی از علائم خاص از جمله (!,@,#,...) استفاده می‌شود (کلیدهای تایپی در شکل زیر با رنگ زرد مشخص شده است).

2- کلیدهای کنترلی: از این کلیدها به تنهایی یا در ترکیب با کلیدهای دیگر برای انجام کارهای خاص استفاده می‌شوند (کلیدهای کنترلی در شکل زیر با رنگ قرمز مشخص شده است).

بخش کنترلی صفحه کلید شامل کلیدهای Ecs, Shift, Ctrl, Alt, Windows key می‌باشد.

3- کلیدهای تابعی F1 تا F12: عملکرد این کلیدها در برنامه‌های مختلف متفاوت است، مثلاً کلید F1 در اغلب نرم‌افزارها، راهنمای نرم‌افزار را نمایش می‌دهد (کلیدهای تابعی در شکل زیر با رنگ بنفش مشخص شده است).

4- کلیدهای ناوبری (Navigation keys): از این کلیدها برای جابه‌جایی محل مکان‌نما استفاده می‌شود که شامل کلیدهای جهتی یا Arrow Keys می‌باشد که با نماد ($ \uparrow  \downarrow  \to  \leftarrow $) روی صفحه کلید نمایش داده می‌شود. دکمه‌های Home, End, Delete و Insert هم جزء کلیدهای ناوبری محسوب می‌شوند (در شکل زیر با رنگ سبز مشخص شده است).

5- کلیدهای دو حالته (Num Lock, Scroll Lock, Caps Lock): این کلیدها می‌توانند در دو حالت روشن و خاموش (فعال و غیرفعال) قرار بگیرند. با فعال‌ کردن هر کدام از این کلیدها چراغ مربوط به آن‌ها روی صفحه کلید روشن می‌شود (کلیدهای دو حالته در شکل زیر با رنگ نارنجی مشخص شده است).

6- کلیدهای عددی (Numeric keypad): این قسمت از صفحه کلید ظاهری شبیه به ماشین حساب دارد که برای ورود اعداد و انجام کارهای محاسباتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. (کلیدهای عددی در شکل زیر با رنگ آبی مشخص شده است).

7- کلیدهای چندرسانه‌ای: در برخی از صفحه کلیدها، دکمه‌های ویژه‌ای وجود دارد که برای راحتی کار با نرم‌افزارهای پخش صدا، فیلم و مرور صفحات اینترنت درنظر گرفته شده‌اند (کلیدهای چندرسانه‌ای در شکل
زیر با رنگ مشکی مشخص شده است).

عملکرد برخی از کلیدهای بخش تایپی صفحه کلید

Tab: فشردن این کلید در محیط متنی باعث پرش مکان‌نما (به اندازه 8 کاراکتر به‌جلو) می‌شود. از این کلید برای حرکت بین پنجره‌های مختلف نیز استفاده می‌شود.
Enter: فشردن این کلید در محیط‌های متنی موجب می‌شود که مکان‌نما به خط جدید منتقل شود.
Spacebar: فشردن این کلید در محیط‌های متنی باعث ایجاد فاصله می‌شود (به اندازه یک کاراکتر).
Backspace: با استفاده از این کلید مکان‌نما به عقب حرکت کرده و آخرین کاراکتر حذف می‌شود.
Caps Lock: با فشردن این دکمه چراغ Caps Lock روشن شده و موجب می‌شود در متون لاتین تمام کلمات به‌صورت حروف بزرگ تایپ شود.

آشنایی با میزکار (Desktop) و اجزای آن

پس از روشن کردن رایانه، راه‌اندازی سیستم عامل و ورود به محیط کاربری (GUI(Graphical User In، صفحه اولیه ویندوز نمایان می‌شود که اصطلاحاً به آن میزکار گفته می‌شود. Desktop از اجزای مختلفی تشکیل شده است که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم:

آیکون‌ها (Icons)

نمادها یا تصاویر کوچکی به‌نام Icon بر روی میزکار ویندوز وجود دارند که هر کدام از آن‌ها نمایانگر یک برنامه، یک پوشه و یا یک پرونده می‌باشند. در اولین ورود به ویندوز 10 حداقل یک نماد به نام سطل بازیافت (Recycle Bin) بر روی میزکار وجود دارد. البته می‌توانید نمادهای دیگری را به میزکار اضافه و یا از روی آن حذف کنید.

نوار وظیفه (Taskbar)

در پایین صفحهٔ میزکار یا Desktop نوار باریکی وجود دارد که به آن نوار وظیفه گفته می‌شود. Taskbar از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است که به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

1- دکمه شروع: دکمه شروع، یکی از راه‌های دستیابی به برنامه‌های موجود در سیستم می‌باشد که از سه بخش تشکیل شده است:

1- نوار باریک سمت چپ: شامل تنظیمات Account ویندوز، تنظیمات Power و تنظیمات کلی رایانه است. برای باز کردن این بخش باید روی علامت منو که به شکل سه خط افقی است و در بالای این لیست قرار دارد کلیک کنید. اگر روی گزینه سه خط کلیک کنید گزینه‌های زیر مشاهده می‌شود:

User name: نام کاربری را که توسط آن وارد سیستم عامل ویندوز شده‌اید، نمایش می‌دهد.
Documents: فضایی است که در برنامه‌های مختلف برای ذخیره اسناد و اطلاعات به‌صورت پیش فرض توسط سیستم پیشنهاد می‌شود.
Pictures: فضایی برای ذخیره‌سازی تصاویر و فایل‌های گرافیکی است.
Power: حالت‌های مختلفی را برای خاموش کردن سیستم در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

2- پنل سمت چپ یا All apps: شامل لیست تمامی اپلیکیشن‌های موجود در رایانه است. ترتیب اپلیکیشن‌ها به شکلی است که برنامه‌هایی که به تازگی نصب شده‌اند در بالای لیست قرار داشته و سایر برنامه‌ها به‌ترتیب الفبا قرار می‌گیرند.

3- پنل سمت راست: در سمت راست صفحه قرار داشته و شامل عناوینی است که شما می‌توانید آن‌ها را تغییر دهید یا مورد دلخواهی به آن‌ها اضافه کنید.

2- کادر جستجو (Search): جهت جست‌وجوی یک برنامه، پوشه و حتی جست‌وجو در اینترنت، می‌توانید از کادر جست‌وجو استفاده نمایید. وقتی دنبال برنامه‌ای هستید می‌توانید بخشی از نام آن را در کادر جست‌وجوی نوار وظیفه وارد کنید تا در صورت وجود، نام کامل آن برنامه را در منوی شروع مشاهده کرده و در صورت نیاز آن را اجرا کنید، مثلاً برای جست‌وجوی برنامه Word کافی است که حرف W را در کادر جست‌وجو تایپ کنید حاصل جست‌وجو مشابه منوی زیر نمایش داده می‌شود و شما نرم افزار Word را خواهید دید.

3- بخش میانی (Middle Section): بخش میانی ناحیه Taskbar در اولین ورود به ویندوز دارای چند آیکون پیش‌فرض می‌باشد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

- کورتانا (Cortana): با نماد  در بخش میانی نوار وظیفه دیده می‌شود. کورتانا دستیار مجازی صوتی ویندوز می‌باشد که لوگوی آن در کنار کادر جست‌وجو قرار گرفته است. این سرویس به‌صورت پیش‌فرض فعال نیست. پس از فعال کردن آن شما می‌توانید با کلیک بر روی آیکون میکروفون در نوار جست‌وجو از این استفاده کنید.

- نمای کار (Task View): این ابزار با نماد  در نوار وظیفه قرار گرفته است. از این ابزار برای ساختن میزکار مجازی استفاده می‌شود. ویندوز 10 به کاربران خود این امکان را می‌دهد تا علاوه‌بر میزکار اصلی ویندوز، چندین میزکار مجازی ایجاد کنند. نحوه ایجاد میزکار مجازی در فصل 3 توضیح داده خواهد شد.

- Microsoft Edge: این برنامه با نماد  در بخش میانی نوار وظیفه دیده می‌شود. یک مرورگر جدید می‌باشد که توسط مایکروسافت طراحی شده است تا کاربران ویندوز تجربهٔ بهتری در Web داشته باشند.

- File Explorer: نماد  برنامه‌ها و پرونده‌هایی که باز شده‌اند را به‌صورت یک دکمه نمایش می‌دهد و به شما این امکان را می‌دهد که به راحتی بین برنامه‌ها و پرونده‌های باز جابه‌جا شوید. علاوه‌بر برنامه‌ها و پرونده‌های باز می‌توان برنامه‌های دلخواه را برای دسترسی سریع‌تر در این بخش سنجاق کرد که با کلیک راست روی هر برنامه سنجاق شده می‌توان به فهرست فایل‌هایی که اخیراً از آن برنامه استفاده کرده‌اند دسترسی داشت.

- Microsoft Store: نماد  در بخش میانی منبعی رسمی و تأیید شده جهت دانلود برنامه‌ها و بازی‌های ویندوز 10 است. اما کاربران ترجیح می‌دهند حتی‌الامکان، از طریق وب‌ سایت‌ها برنامه‌های مورد نیاز خود را دانلود کنند و از این‌رو کارایی زیادی ندارد.

- ایمیل (Mail): نماد  امکان دریافت ایمیل بدون رفتن به اکانت در سایت‌هایی مانند گوگل، یاهو و... را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. با استفاده از این گزینه شما می‌توانید ایمیل‌های خود را در ویندوز فعال نمایید.

4- ناحیه اطلاع‌رسانی (Notification Area): در بخش ناحیه اطلاع‌رسانی، زمان، تاریخ و زبان سیستم به‌صورت نمادهایی دیده می‌شود. علاوه‌بر این نمادها، نمادهای تنظیم حجم صدای بلندگو، تنظیمات شبکه، آنتی ویروس و... نیز در این ناحیه قرار دارند به آن ناحیه اطلاع‌رسانی System Tray (سینی سیستم) هم می‌گویند.

5- دکمه نمایش میزکار (Show Desktop): اگر پنجره‌های مختلفی روی صفحه باز باشند و شما بخواهید بدون بستن پنجره‌ها به میزکار دسترسی داشته باشید کافی است یکی از روش‌های زیر را به کار ببرید.

برای نمایش میز کار چند روش مختلف وجود دارد:

1- فشردن مستطیل کوچک که در محل انتهایی سمت راست نوار وظیفه قرار دارد.
2- کلیک راست روی قسمت خالی نوار وظیفه و انتخاب گزینه Show the desktop
3- استفاده از کلید ترکیبی 

خاموش کردن رایانه

پس از اتمام کار با رایانه، لازم است رایانه را به روش درستی خاموش کنید تا آسیبی به سیستم و اطلاعات موجود در آن وارد نشود. سه روش امن برای خاموش کردن سیستم وجود دارد:

1- خروج از سیستم توسط منوی Start: با استفاده از گزینهٔ Power و زیر گزینه Shut down می‌توانید سیستم را خاموش کنید.

2- خروج از سیستم توسط کلیدهای ترکیبی: پس از بستن تمام پنجره‌های باز، با فشردن کلید ترکیبی Alt+F4 نیز می‌توان سیستم را خاموش کرد.

اگر به‌صورت موقت بخواهیم سیستم خود را خاموش کنیم (برای چند ساعت) از گزینهٔ Sleep استفاده می‌کنیم. در صورتی که سیستم با این گزینه خاموش شده باشد، با حرکت ماوس و یا فشردن یکی از کلیدهای Keyboard، سیستم را مجددا می‌توانیم به حالت آماده به کار درآوریم.

اصول کار با پنجره‌ها

پنجره‌ها در تمام بخش‌های سیستم عامل ویندوز مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین لازم است ابتدا با مفهوم پنجره آشنا شوید.

مفهوم پنجره: هرگاه یک برنامه، یک پرونده و یا یک پوشه را باز کنید یک قاب به‌نام پنجره بر روی صفحه باز می‌شود. از این جهت چگونگی کار کردن با پنجره‌ها از اهمیت زیادی برخوردار است. هر چند محتوای پنجره‌ها با هم متفاوت است ولی همه آن‌ها دارای اجزای مشترکی هستند که در این بخش به معرفی اجزای مختلف یک پنجره خواهیم پرداخت.

معرفی و کار با اجزای مختلف یک پنجره

برای آشنایی با اجزای مختلف پنجره، یک برنامه به دلخواه اجرا کنید، مثلاً روی آیکون This Pc دابل کلیک کنید تا برنامهٔ This Pc در قالب یک پنجره نمایان شود. پنجره‌ها شامل اجزای مختلفی می‌باشند که به معرفی آن‌ها خواهیم پرداخت.

نوار عنوان (Title Bar)

نوار باریک بالای هر پنجره Title Bar یا نوار عنوان نام دارد که اغلب دارای 3 بخش می‌باشد:

1- نام (عنوان) پنجره: نام پنجره باز را نمایش می‌دهد.

2- دکمه‌های کنترلی:  در سمت راست نوار عنوان دکمه‌های کنترلی وجود دارند که عملکرد آن‌ها به‌شرح زیر است:

- دکمه بستن (Close): برای بستن یک پنجره از این دکمه استفاده می‌شود.
- دکمه به حداکثر رساندن (Maximize): پنجره را به اندازه کل میزکار بزرگ می‌کند.
- دکمه به حداقل رساندن (Minimize): پنجره را بدون بسته شدن با نماد  به نوار وظیفه منتقل می‌کند.

3- منوی کنترل: در سمت چپ نوار عنوان برخی از پنجره‌ها، آیکون منوی کنترل وجود دارد. با کلیک روی این آیکون می‌توانیم به دستورات دکمه‌های کنترلی دسترسی داشته باشیم.

روبان یا ریبون (Ribbon)

ریبون ردیفی از تب‌ها و آیکون‌ها در بالای پنجره است در ناحیه نوار ریبون با فعال‌سازی هر زبانه، محتویات (گزینه‌های آن) در یک نوار پهن به‌نام ریبون در زیر آن نمایان می‌شود. هر ریبون متشکل از چند گروه است و هر گروه از ابزارهایی نزدیک به هم با کارکرد مشابه برای مدیریت و کار با پنجره و اجزای آن تشکیل شده است. به کمک کلید ترکیبی  پنجره کاوشگر فایل را باز کنید پنجرهای همانند شکل زیر برای شما ظاهر خواهد شد.

سربرگ‌ها یا زبانه‌ها (Tabs)

برای دسته‌بندی کردن ابزارهای ریبون، آن‌ها را در سربرگ‌های جداگانه‌ای قرار می‌دهند، یعنی هر سربرگ دارای ریبون اختصاصی است. برای مثال در پنجره File Explorer نوار روبان دارای چهار سربرگ با عناوین File, Home, Share, View می‌باشد.

نوار منو (Menu Bar)

در برخی از پنجره‌ها به‌جای سربرگ، نوار منو (Menu Bar) وجود دارد. منوها امکان دسترسی به تمام فرمان‌های موجود در داخل یک برنامه را برای کاربر فراهم می‌کنند.

صفحه ناوبری (Navigation Pane)

این بخش به ما کمک می‌کند که به پوشهٔ دانلودها، پوشه‌های روی میزکار، اسنادی که اخیراً مورد استفاده قرار داشته گرفته‌اند، دسترسی سریع داشته باشیم. در صورتی‌که Navigation Pane مخفی باشد می‌توانید با استفاده از سربرگ View گزینه Navigation Pane را فعال نمایید.

نوار پیمایش (Scroll Bar)

برای زمانی که محتویات پنجره بیش از اندازه صفحه نمایش باشد نوار پیمایش عمودی در پنجره صفحه ظاهر شده و به شما اجازه می‌دهد تا محتویات پنجره را جابه‌جا کرده تا بتوانید تمام محتویات را مشاهده نمایید. برخی اوقات به‌دلیل کم عرض بودن یک پنجره، نوار پیمایش افقی نیز در پایین صفحه ظاهر می‌گردد.

نوار وضعیت (Status Bar)

نوار باریکی که در قسمت پایین پنجره قرار گرفته است نوار وضعیت نامیده می‌شود. از این نوار برای نمایش مشخصات آیتم انتخاب شده و موارد دیگر استفاده می‌شود.

قاب دور پنجره (Boarder)

در یک پنجره به قاب دور پنجره اصطلاحاً Border گفته می‌شود. زمانی‌که اشاره‌گر ماوس با کادر پنجره تماس پیدا می‌کند شکل اشاره‌گر ماوس تغییر می‌کند در شکل بالا کادر دور پنجره به رنگ آبی نمایش داده شده است.

مدیریت پنجره

زمانی‌که یک فایل، فولدر و یا برنامه‌ای را باز می‌کنید، هرکدام در قالب یک پنجره جدید باز می‌شوند. شما می‌توانید چندین پنجره به‌طور هم‌زمان باز و آن‌ها را مدیریت نمایید. مدیریت پنجره‌ها در ویندوز شامل حرکت بین پنجره‌ها، جابه‌جایی، تغییر سایز و... می‌باشد.

تغییر اندازهٔ پنجره

برای تغییر دادن اندازه پنجره‌ها مراحل زیر را دنبال کنید:

1- اشاره‌گر ماوس را روی لبه‌های پنجره قرار داده تا شکل اشاره‌گر ماوس به‌صورت فلش دوطرفه درآید.
2- با کشیدن ماوس (درگ) می‌توانید پنجره را در جهت مشخص شده با فلش به دلخواه تغییر اندازه بدهید.

جابه‌جایی پنجره

با درگ روی نوار عنوان پنجره‌ها می‌توان آن را به نقطه دلخواه انتقال داد و چیدمان خاصی را به‌وجود آورد که معمولاً برای یک یا دو پنجره مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مرتب‌سازی پنجره‌های باز

یکی از امکانات ویندوز 10 مرتب‌سازی پنجره‌های باز است. این کار به روش‌های متفاوتی امکان‌پذیر است که به تشریح آن‌ها می‌پردازیم.

1- چیدن پنجره‌ها به‌صورت آبشاری: برای مرتب‌سازی پنجره‌ها به‌صورت آبشاری کافی است مراحل زیر را دنبال کنید:

- ابتدا چند پنجره یا برنامه دلخواه را باز کنید.
- در فضای خالی از بخش میانی نوار وظیفه کلیک راست کرده، سپس گزینه Cascade Windows را انتخاب کنید.
- نتیجه به‌صورت شکل زیر نمایش داده خواهد شد.

2- چیدن پنجره‌ها به‌صورت کنار هم (عمودی): برای مرتب‌سازی پنجره‌ها به‌صورت عمودی کافی است مراحل زیر را دنبال کنید:

- ابتدا چند پنجره یا برنامه دلخواه را باز کنید.
- در بخش میانی نوار وظیفه کلیک راست کرده گزینه Show windows side by side را انتخاب کنید.
- نتیجه به‌صورت شکل زیر نمایش داده خواهد شد.

3- چیدن پنجره‌ها به‌صورت کنار هم (افقی): برای مرتب‌سازی پنجره‌ها به‌صورت افقی کافی است مراحل زیر را دنبال کنید:

- ابتدا چند پنجره یا برنامه دلخواه را باز کنید.
- در فضای خالی بخش میانی نوار وظیفه کلیک راست کرده، گزینه Show windows stacked را انتخاب کنید.

نمایش میزکار

برای دیدن صفحه Desktop در صورت باز بودن هر تعداد پنجره (بدون بستن پنجره‌های باز) می‌توانید از کلید ترکیبی  استفاده کنید یا این‌که در بخش میانی نوار وظیفه کلیک راست کرده، گزینهٔ Show Desktop را انتخاب کنید.

واژه‌نامه تخصصی
سیستم عامل	Operating	پارتیشن فعال	Active Partition
مدیر بسته	Package Manager	کلیدهای الفبایی	Alphabetic Keys
نقطه	Point	نرم‌افزار کاربردی	Application Software
اشاره‌گر	Pointer	کلیدهای جهت‌دار	Arrow Keys
نوار ابزار دسترسی سریع	Quick Access Toolbar	سیستم خروجی ورودی پایه	Basic Input Output System
روبان	Ribbon	مرزی	Border
پیمایش	Scroll	فرایند راه‌اندازی سیستم	Boot Process
نوار پیمایش، نوار چرخ	Scroll bar	آبشار	Cascade
جست‌وجو کردن	Search	کشیدن و رها کردن	Dragging & Dropping
کنار هم	sid by side	جست‌وجوگر فایل	File Explorer
نوار وضعیت	Status Bar	نشانه، شمایل	Icon
نرم‌افزار سیستمی	System Software	به حداکثر رساندن	Maximize
سربرگ‌ها، زبانه‌ها	Tabs	نوار منو	Menu Bar
نوار وظیفه	Taskbar	فروشگاه مایکروسافت	Microsoft Store
نمای کار	Task View	بخش میانی	Middle Section
نوار عنوان	Title bar	به حداقل رساندن	Minimize
راهنمای ابزار	Tool tip	صفحه ناوبری	Navigation Pane
حرکات صفحه نمایش	Trackpad Gestures	کلیدهای ناوبری	Navigation Keys
		ناحیه اعلان	Notification Area